Per estes feches, en 1937, fai agora 75 años, nel paraxe ente Basagune y el caseríu de Bolumburu, nel conceyu de Larrabetzu, un continxente de milicianos asturianos defendíen la redolada d’esti pueblu vizcaín. Depués de que les tropes franquistes rompieren el frente y atacaren la zona, un númberu indetermináu d’estos milicianos viéronse sorprendíos y muertos nesi sitiu, y ellí los enterraron.

Pa les sepultures usáronse una o delles trincheres de les qu’había ellí y el fechu, como tantos otros d’aquella época, quedó escondíu na alcordanza de les poques persones que tuvieron conocimientu d’aquello, unos por participar nel llabor d’enterramientu y otros por ser familiares de les persones que lo fixeron. Sicasí, la existencia de la fosa de Larrabetzu yera desconocida pa la mayoría de los vecinos d’esti pueblu.

Con too y con eso, hai unos meses, una de les poques persones conocedores del fechu que tovía vivíen, tando mala d’una enfermedá grave y cerca de morrer, tresmitió’l secretu a ún de los sobrinos y ésti diólu a conocer otros vecinos sensibilizaos, como él, cola defensa de la memoria histórica democrática y antifascista. Ente toos decidieron ponese a trabayar pa intentar saber de dalguna forma quién yeren aquellos milicianos asturianos y dalo a conocer a los familiares, amás d’apautase pa facer un reconocimientu públicu y un homenaxe a los cayíos al cumplise’l 75 aniversariu d’aquel socesu.

Asina, pa alcordase d’aquellos homes, el domingu 10 de xunu, ente los pinos de Basagune y debaxo l’agua, delles decenes de personas fixeron un actu sentíu de memoria y homenaxe a aquellos milicianos asturianos qu’ellí ufiertaren la vida pola llibertá y la llucha contra’l fascismu.

Depués de salir de la plaza de Larrabetzu acompañaos pola musica de los txistus y xubir una llomba pequeña, yá alredor de la fosa, el bertsolari Etxahun Lekue dedicó unos bertsos a los enterraos nella, colos que remarcó la solidaridá demostrada por estos milicianos y l’agradecimientu hacia ellos del pueblu de Larrabetzu y el pueblu vascu:

Herri batentzat beharrezko da
mantentzea oroimena.
Ahanzturari tartea uzteak
dakar hamaika problema.
Gaur Larrabetzun gertakari bat da
oroitu gura geunkena.
Miliziano asturiarrak
behin erail ebezena.
Gure herrian inoiz izan dan
sarraskirik handiena.

(Pa un pueblu ye necesario mantener la memoria. Dexala ente olvidos trai problemes incontables. Güei, en Larrabetzu, queremos recordar un fechu, a unos milicianos asturianos equí asesinaos, na mayor matanza que nunca hubo nel pueblu nuestru.)

Euskal Herritik asturiarrak
omentzeak zer lekarken
konturatzeko emon beharko
gendukez zenbait azalpen.
Euskaldunekaz gura izan eben
Francoren kolpea eten.
Elkartasuna joan etorriko
ariketa da azken baten:
Nozenoz jaso gura dauanak
jakin behar dau ematen.

(Pa recordar a estos asturianos dende Euskal Herria ye necesario que vos digamos por qué taben equí: porque queríen, xunto a los euskaldunes, parar el golpe de Franco. La solidaridá ye una acción con vuelta: el que la quier recibir tamién tien que saber dala).

Depués, garró la palabra un miembru de la plataforma Larrabetzu 1937-2012, entamadora del actu, qu’esplicó’l sentíu del homenaxe y, tres d’él, intervini yo, asturianu de nacimientu y güei ciudadanu vascu, amás de miembru de l’asociación de víctimes del réxime franquista Ahaztuak 1936-1977. Enantes de dexar un ramu de claveles encarnaos sobre la tierra que cubre los restos de los milicianos, quixi sorrayar que l’actu que celebrábemos falaba de los ideales y la solidaridá antifascista de los qu’ellí morrieren, pero tamién de la mesma solidaridá y ideales de tantos vascos como morrieron combatiendo al fascismu en tierres asturianes: el comandante Saseta o los que cayeron na batalla d’El Mazucu, en Grau o en tantos otros sitios.

Los sones del Eusko Gudariak y La Internacional, entonaos puños n’alto, punxeron fin al actu, anque non al compromisu, reafirmáu polos presentes, pa intentar atopar la identidá d’estos milicianos y rescatalos, asina, de la condición de desaparecíos.

Honekin batera, gudari guztiei eta bereziki orain gutxi hil den gure herrikide eta Arana- Goiri gudarosteko gudaria zen Sabin Oñarte-Etxebarriari omenaldi xumea
egingo diogu. Bere parte hartzea oinarrizkoa izan zen “Zerutik sua dator” dokumentalean. Larrabetzun grabatu zen zatian bera izan zen istorioaren haria.

Oroimena bihotzean
ekainak 10
arrastiko 8etan
Larrabetzuko Andra Mari eleizan

Astuariar milizianoei omenaldi hunkigarria

Basagune eta Bolunburu baserrien arteko basoan zeuden asturiar miliziano antifaxistak 1937an, Larrabetzu zaintzen. Frankistar tropak sartu zirenean, asko eta asko basoan bertan hil zituzten. Oraindik ez dakigu zehatz mehatz zenbat eta non. Baina belaunaldiz belaunaldi, larrabetzuarren artean inoiz aipatu izan da gertaera hori. Eta 2012ko ekainaren 10ean -domekaz- hori omendu da Larrabetzun, Bolunburu inguruko basoan.

Plazan txistuare doinuekin, basorantz abiatu dira herritarrak, omenaldi xumea egiteko. Basoan bertan, hitzaldi eta aipamen ezberdinen artean, asturiar seme euskaldundu batek hartu zuen hitza, oso berba hunkigarriak eskaintzeko gertatutakoari, memoriari eta larrabetzuarren ekimenari.

Eusko Gudariak eta Internazionala kantatu eta inguruko trintxera eta lubakiak bisitatzeko aukera egon zen, euripean baina oroimena bihotzean.

larrabetzu 1937 -2012 ekitaldietako argazkiak

2012ko ekaina Egitarau osoa

 Tristisima ceniza nobela grafikoaren aurkezpena.
ekainak 8, barikua
arrastiko 20:00etan
Larrabetzuko Anguleri kultur etxea

Nobela hau Robert Capa, gerrako kazetaritza grafikoaren maisua, 1937ko apirila
eta maiatzean Euskal Herrira egindako bisitaldian oinarrituta dago.
Mikel Begoña historialaria eta komikiaren gidoilariak hartuko du parte. Honek
lanaren sorkuntzaren prozesua azalduko die bertaratuko direnei eta Iñaket
marrazkilariak, historia-fikzio ariketa bat egingo du. Horretarako, hitzaldia
bitartean, Robert Capak borroka egunetan egin ahal izango lituzkeen Burdin
Hesiko borroken irudien zirriborroak egingo ditu. Edorta Jimenez idazleak,
euskaraz argitaratutako Robert Capari buruzko biografia bakarraren egileak,
ekitaldiaren sarrera eta amaiera egingo ditu.

• Egitarau osoa

Agur Intxorta maite izeneko diskoan bildu zuten 1936-37 arteko gerra kantuak. Kronikak, filmeak eta gerra zibilaren dokumentuak bazeuden baina kantuak falta ziren. Garaiko Euskal Herriaren soinu banda bildu dutela esan daiteke disko honekin.

Ostegunean ( Ekainak 14) izan ziren gurekin disko honen sortzaileak: Joseba Tapia musikaria eta Koldo Izagirre idazlea, kontzertu hitzaldi bat eman zuten Hori bai gaztetxean. Koldok gerra zibileko pasarte eta anekdotak kontatu zizkigun, nolabait bildutako kantuekin erlazionaturik eta Josebak bere soinuarekin kantu batzuk interpretatu zituen.

Momentu batzuk erreskatatu ditugu blogean entzuteko:

Bide batez , azken orduko ohar bat daukagu zuei komentatzeko: Bihar Osteguna, Ekainak 14, HORI BAI gaztetxean 20:00etan kontzertu-hitzaldi bat emango dute KOLDO IZAGIRRE k eta JOSEBA TAPIAk. Beraz ez da Angulerin egingo, lehendik pentsatuta zegoen bezala.